Davranış Bozuklukları ve Uyum Problemleri Psikopatoloji Test 3 – PDR ÖABT
Ünitenin Diğer Testleri
Davranış ve Uyum Problemleri Test 1
Davranış ve Uyum Problemleri Test 2
Davranış ve Uyum Problemleri Test 4
Davranış ve Uyum Problemleri Test 5
Davranış ve Uyum Problemleri Test 6
Davranış ve Uyum Problemleri Test 7
PDR ÖABT online deneme sınavı ve diğer ünitelerden testleri buradan çözebilirsiniz.
Davranış ve Uyum Problemleri – PDR ÖABT
PDR ÖABT’nin önemli ünitelerinden biri olan Davranış ve Uyum Problemleri, öğrencilerin hem mesleki bilgi birikimini hem de alandaki uygulama becerisini ölçen kapsamlı bir alandır. Bu ünitede, psikolojik danışmanların okul ortamında sıkça karşılaşabileceği psikopatolojik durumlar, davranış bozuklukları ve uyum güçlükleri ele alınmaktadır.
Bedensel Belirti Bozuklukları ve İlişkili Bozukluklar
Genel Tanım
Bedensel belirti bozuklukları, bireyin fiziksel (bedensel) yakınmaları olmasına rağmen bu belirtilerin tıbbi bir nedene yeterince dayanmaması veya mevcut tıbbi nedenin şiddetiyle orantısız bir psikolojik sıkıntı oluşturmasıyla karakterizedir.
DSM-5’te bu grup, önceki DSM-IV’teki “Somatoform Bozukluklar” başlığının güncellenmiş hâlidir. DSM-5’e göre bu bozukluklarda temel özellik, bedensel belirtilere aşırı dikkat, kaygı ve davranışsal uğraş olmasıdır.
DSM-5’te Yer Alan Başlıca Bozukluklar
a) Bedensel Belirti Bozukluğu (Somatic Symptom Disorder)
- En az bir bedensel belirti vardır (örneğin ağrı, yorgunluk, mide bulantısı).
- Bu belirtiye ilişkin aşırı düşünceler, sürekli kaygı ve tekrarlayıcı davranışlar görülür.
- Belirtiler en az 6 ay sürer.
- Belirtiler gerçekten hissedilir, kişi tarafından “rol yapma” değildir.
Örnek:
Bir öğrenci, mide ağrılarının ciddi bir hastalığın belirtisi olduğuna inanmakta, sürekli doktora gitmekte ve derslerine odaklanamamaktadır. Tıbbi testler normal çıksa da kaygısı devam etmektedir.
b) Hastalık Kaygısı Bozukluğu (Illness Anxiety Disorder)
- DSM-IV’teki “Hipokondriyazis” teriminin karşılığıdır.
- Kişi ciddi bir hastalığı olduğuna inanır ancak belirgin bir bedensel belirti yoktur.
- Kişi bedensel duyumlarını yanlış yorumlar ve sık sık tıbbi kontrol ister.
- Kaygı düzeyi yüksektir; “Ya kansersem?” gibi sürekli endişeler görülür.
Örnek:
Bir birey, boğazındaki küçük bir ağrının kanser belirtisi olduğuna inanarak defalarca doktora gider.
c) Dönüşüm Bozukluğu (Conversion Disorder / Functional Neurological Symptom Disorder)
- Bedensel belirti nörolojik bir durumu taklit eder (örneğin felç, körlük, bayılma).
- Ancak nörolojik açıdan yapılan incelemelerde bir açıklama bulunamaz.
- Belirtiler psikolojik stresle ilişkilidir.
- Kişi bu belirtileri isteyerek üretmez (bilinçdışı süreç).
Örnek:
Yoğun sınav kaygısı yaşayan bir öğrenci sınav sabahı geçici olarak konuşamaz hale gelir.
d) Psikolojik Etkenlerin Tıbbi Duruma Etkisi (Psychological Factors Affecting Other Medical Conditions)
- Gerçek bir tıbbi hastalık vardır (örneğin astım, hipertansiyon).
- Ancak kişinin psikolojik durumu (anksiyete, öfke, stres) bu hastalığı kötüleştirir veya seyrini etkiler.
Örnek:
Sınav döneminde yoğun stres yaşayan bir öğrencide astım ataklarının sıklaşması.
e) Yapay Bozukluk (Factitious Disorder)
- Kişi bilinçli olarak hastalık belirtileri uydurur veya kendine zarar verir.
- Amacı hasta rolü üstlenmek, ilgi görmek veya tıbbi ortamda bulunmaktır (maddi çıkar amacı yoktur).
Alt Tür:
- Kendi üzerinde yapay bozukluk
- Başkası üzerinde yapay bozukluk (örneğin çocuğuna hastalık uyduran ebeveyn).
Ayırıcı Tanı
- Yapay Bozukluk: Bilinçlidir ama çıkar amacı yoktur; “hasta olma” isteği vardır.
- Bedensel Belirti Bozukluğu: Gerçekten belirtileri hisseder; bilinçli değildir.
PDR ÖABT’de Dikkat Edilmesi Gereken Noktalar
📌 Bu bozukluklar psikolojik kökenli olup bedensel biçimde ifade edilir.
📌 DSM-5’e göre belirtilerin sürekliliği (6 ay ve üzeri) önemlidir.
📌 Okullarda sıkça psikosomatik belirtiler, performans kaygısı, baş ağrısı, mide bulantısı şeklinde yansıyabilir.
📌 Psikolojik danışman; öğrencinin şikayetini küçümsememeli, gerekirse tıbbi destekle iş birliği yapmalıdır.
Öze Yabancılaşma (Kişiliksizleşme) / Gerçekdışılama Bozukluğu
Genel Tanım
Depersonalizasyon (Kişiliksizleşme):
Bireyin kendi bedenine, düşüncelerine veya duygularına karşı yabancılaşma hissidir.
Kişi sanki kendini dışarıdan izliyormuş gibi hisseder.
Derealizasyon (Gerçekdışılama):
Bireyin çevresine karşı gerçeklik hissinin bozulması, çevrenin sanki bir film sahnesiymiş gibi algılanmasıdır.
DSM-5’te bu iki durum genellikle birlikte görülür ve tek başlık altında tanımlanır:
👉 Depersonalizasyon/Derealizasyon Bozukluğu
DSM-5 Tanı Kriterleri
- Sürekli veya tekrarlayan kişiliksizleşme, gerçekdışılama ya da her ikisinin birden yaşanması.
- Kişi yaşadığı deneyimin “gerçek olmadığını bilmesine rağmen” bu hissi kontrol edemez.
- Gerçeklik testi bozulmamıştır (yani kişi sanrı veya hezeyan içinde değildir).
- Belirtiler işlevselliği önemli ölçüde bozar.
- Madde kullanımı, tıbbi bir durum veya başka bir ruhsal bozuklukla açıklanamaz.
Klinik Özellikler ve Örnekler
Depersonalizasyon örneği:
Bir öğrenci, “sanki ben değilmişim gibi hissediyorum, vücuduma dışarıdan bakıyor gibiyim” diyebilir.
Derealizasyon örneği:
Bir birey, “çevremdeki insanlar sanki robot gibi, dünya bir film sahnesi gibi geliyor” ifadesini kullanabilir.
Bu durumlar çoğunlukla yoğun stres, travma, yorgunluk veya uykusuzluk sonrası ortaya çıkar.
Ayırıcı Tanı
- Şizofreni: Gerçeklik testi bozulmuştur. Depersonalizasyonda kişi farkındadır.
- Disosiyatif Bozukluklar: Kimlik bölünmesi veya amnezi eşlik edebilir.
- Madde Kullanımı: Özellikle esrar, halüsinojen gibi maddeler benzer belirtiler oluşturabilir.
PDR Uygulama Açısından Önemi
📌 Öğrencilerde kısa süreli “gerçek dışı hissetme” durumları stres, sınav kaygısı veya travma sonrası geçici olabilir.
📌 Psikolojik danışman, bu deneyimlerin gerçekliğini reddetmeden, öğrenciyi yeniden şimdi ve buraya odaklayan teknikleri (farkındalık, grounding) kullanabilir.
📌 Sürekli ve yoğun belirtilerde uzman psikiyatriste yönlendirme yapılmalıdır.
🎯 Özet Tablo
| Bozukluk | Temel Belirti | Gerçeklik Testi | Süre | DSM-5 Grubu |
|---|---|---|---|---|
| Bedensel Belirti Bozukluğu | Fiziksel belirtiye aşırı kaygı | Bozulmamış | ≥ 6 ay | Somatik Belirti Bozuklukları |
| Hastalık Kaygısı Bozukluğu | Ciddi hastalık korkusu (belirti yok) | Bozulmamış | ≥ 6 ay | Somatik Belirti Bozuklukları |
| Dönüşüm Bozukluğu | Nörolojik belirti (psikolojik kökenli) | Bozulmamış | Değişken | Somatik Belirti Bozuklukları |
| Yapay Bozukluk | Bilinçli olarak belirtileri üretme | Bozulmamış | Değişken | Somatik Belirti Bozuklukları |
| Kişiliksizleşme/Gerçekdışılama | Kendine veya çevreye yabancılaşma | Bozulmamış | ≥ 1 ay (sıklıkla kronik) | Dissosiyatif Bozukluklar |
PDR ÖABT Sınav Bilgilendirmesi
📌 Soru Sayısı: 50
📌 Sınav Süresi: 75 dakika
📌 Puanlama: 100 tam puan üzerinden değerlendirilir.
📌 Soru Türü: 5 şıklı çoktan seçmeli sorular.
📌 Önemi: Rehber öğretmen (psikolojik danışman) olarak atanmak isteyen adaylar için kritik konular arasındadır.
2019 yılında soru sayısı 50’den 75’e çıkarılmış, fakat 2024 itibarıyla tekrar 50 soruya düşürülmüştür. Bu nedenle, ÖSYM’nin daha kapsamlı ve seçici sorular sorması beklenmektedir. Davranış ve Uyum Problemleri, özellikle klinik psikoloji temelli bilgilerin ölçüldüğü bir alan olduğundan adayların DSM-V tanı kriterlerine hâkim olması büyük önem taşır.
PDR ÖABT Soru Dağılımı
- Temel Psikolojik Kavramlar (%16) – 8 soru
- Psikolojik Danışma: Kuram, İlke ve Teknikler (%20) – 10 soru
- Davranış ve Uyum Problemleri (%12) – 6 soru
- Bireyi Tanıma Teknikleri (%14) – 7 soru
- Bireyle ve Grupla Psikolojik Danışma (%14) – 7 soru
- Mesleki Rehberlik ve Kariyer Danışmanlığı (%12) – 6 soru
- Psikolojik Danışma ve Rehberlikte Araştırma ve Program Geliştirme (%8) – 4 soru
- Meslek Etiği ve Yasal Konular (%4) – 2 soru
